doe goed .net

Oorlogen zijn slecht - Een betoog tegen oorlogvoering

Oorlog is een van de grote oorzaken van ellende in de wereld geweest. Miljoenen soldaten en burgers zijn gestorven als gevolg van oorlog. Grote economische schade is door oorlog aangericht. De grootste schade die iemand kan ondergaan, is te sterven. Wapens die tijdens een oorlog worden gebruikt zijn erop gericht mensen te doden of te verwonden, of gebouwen en andere constructies te verwoesten.

Argumenten tegen oorlog

Hoewel de meeste mensen oorlog afschrikwekkend vinden, en er vaak wordt teruggekeken op oorlogen uit het verleden als dwaasheid, worden toch regelmatig weer nieuwe oorlogen begonnen. Door opiniemakers wordt geprobeerd te beredeneren waarom de huidige oorlog (of missie of interventie) niet alleen acceptabel, maar ook gewenst of zelfs noodzakelijk zou zijn. In het vervolg van dit artikel zal geprobeerd worden aan te tonen dat oorlog in geen enkele situatie acceptabel is.

In oorlogen worden militairen van de vijandelijke partij gedood. Meestal wordt beweerd dat burgers niet doelbewust gedood mogen worden, maar soldaten van de tegenpartij wel, voor zover dat nodig is om de overwinning te behalen. Logischerwijs kan het principe niet zijn dat alle militairen gedood mogen worden, want als dat zo was, dan zou het eigen leger ook aangevallen mogen worden. En dat is natuurlijk niet de bedoeling! In een oorlog kunnen nooit beide partijen in hun recht staan om de ander aan te vallen. Tenminste een van beide partijen moet in de fout zijn. De vraag is dan welke van de twee strijdende partij in de fout is, of dat zij beide in de fout zijn. Het beantwoorden van deze vraag is niet alleen een kwestie voor presidenten en generaals, en ook niet alleen voor het volk. Ook de soldaten die de gewelddadige opdrachten uitvoeren moeten deze verantwoordelijkheid dragen. Het is te verwachten dat soldaten altijd te horen zullen krijgen dat zij strijden voor een goede zaak. Als zij onnadenkend hun bevelen mogen opvolgen, dan zou er een situatie ontstaan, waarbij de soldaten van twee strijdende partijen beide elkaar mogen aanvallen. Dat kan natuurlijk nooit een aanvaardbaar standpunt zijn. Het is daarom niet te ontkennen dat ook de eenvoudige voetsoldaat de morele plicht heeft stil te staan bij de vraag of hij wel op de goede weg is.

Het probleem van misleiding en onvolledige informatie

Om in de gedachten van het volk en de soldaten een militaire actie tegen anderen te rechtvaardigen, zal geprobeerd worden aan te tonen dat de tegenpartij erg slecht is. Echte of gefingeerde misdaden van de vijand worden verteld aan het publiek. Daarnaast zal het volk worden gewaarschuwd voor het grote gevaar dat de tegenpartij zou zijn, namelijk dat de vijand in de toekomst misschien zware misdaden zal doen. Het is te verwachten dat er gebruik zal worden gemaakt van misleidende en leugenachtige berichtgeving.[1]

Een factor die deze situatie van misleiding verergert is dat er in veel landen toch al een sterk nationalisme heerst, waarbij het belang van het eigen land en haar inwoners, automatisch boven het belang van andere landen en hun inwoners wordt gesteld. Maar zelfs al zou er objectieve berichtgeving zijn, en zelfs al zou er een onpartijdige mentaliteit heersen, dan is het nog te verwachten dat je vooral verhalen zult horen van mensen in je eigen land. Het verhaal van de degenen die in het andere land wonen, zal je moeilijker te horen krijgen. Zelfs in een dergelijke situatie is het dus waarschijnlijk dat je een onvolledig en enigszins eenzijdig beeld krijgt van de situatie.

De misleiding die plaatsvindt is natuurlijk niet beperkt tot het eigen land, maar waarschijnlijk zullen ook de mensen in het andere land, en in het bijzonder de soldaten van de tegenpartij, een soortgelijke, maar in inhoud omgekeerde, verwrongen boodschap te horen krijgen. De soldaten van de tegenpartij zullen waarschijnlijk voor een deel vechten omdat zij misleid zijn. Dat is voor hen natuurlijk geen geldig excuus voor de verkeerde daden die zij doen. Maar als het voor hen geen geldig excuus is, dan is het voor ons ook geen geldig excuus. Als mensen ingrijpende onomkeerbare daden doen, zoals dat gebeurt bij een oorlog, dan hebben zij de verantwoordelijkheid om er voor te zorgen dat zij niet misleid worden, en dat de informatie, waarop zij zich baseren, juist en correct is.

Stel echter dat het ons gelukt is, ondanks deze obstakels, om de waarheid te achterhalen over het conflict. Stel dat we tot de conclusie zijn gekomen dat de vijandelijke groep inderdaad erg slecht is, (in ieder geval veel slechter dan de eigen groep), en dat zij een groot gevaar vormen. Dan nog zijn er vele redenen om niet mee te doen aan dergelijke oorlogen en ze niet te ondersteunen. Deze redenen zijn o.a.:

Het tegengaan van de geweldsspiraal

Oorlog houdt in dat er aan mensen of aan bezittingen schade wordt toegebracht. Deze schade is waarschijnlijk erg groot. Het is niet te verwachten dat de getroffen mensen dit eerlijk zullen vinden, of het met een glimlach zullen ondergaan, vanwege het doel dat er mee gediend zou worden. Integendeel, waarschijnlijk zullen zij woedend zijn. Wanneer zij dergelijk geweld ondergaan, zullen zij zich waarschijnlijk gerechtvaardigd voelen tot zelfverdediging door middel van geweld. Daarnaast zullen er misschien mensen zijn die zich gerechtvaardigd voelen tot nog verdergaand agressief geweld, omdat zij het idee hebben dat de vijand dit ook doet. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat zij ook daadwerkelijk met geweld zullen reageren. Misschien zullen zij hun woede verkroppen, omdat ze te maken hebben met een overmacht. Maar dat neemt niet weg dat oorlogsgeweld de aanleiding kan zijn voor ander geweld. Vredelievend handelen doorbreekt deze geweldsspiraal, en is een basis voor betere onderlinge verhoudingen tussen mensen.

Burgerslachtoffers

Een fundamenteel bezwaar tegen oorlog is dat bij praktisch elke oorlog ook burgers worden gedood en verwond. Hetzelfde geldt vaak ook voor de kleinere interventies en missies, die niet met de naam oorlog worden bestempeld. Ook door het Nederlandse leger zijn in de afgelopen jaren burgers gedood, namelijk tijdens hun verblijf in Afghanistan.[2] Voor het doden of verwonden van burgers is totaal geen excuus mogelijk. Het is een rechtstreekse schending van het recht op leven. De slachtoffers vormden geen gevaar voor anderen. Zij waren niet bezig met het aanvallen van anderen, maar zij werden eenzijdig door een agressor verwond of gedood.

Wanneer burgers worden gedood, wordt tegenwoordig vaak gezegd dat dit ook niet de bedoeling was, en dat geprobeerd was het te voorkomen. Misschien zal iemand het proberen te vergelijken met het besturen van een auto of vrachtwagen, of het te werk stellen van mensen in een gevaarlijke fabriek. In dat geval is er ook een kans dat iemand gewond raakt of overlijdt. Er is echter een groot verschil tussen onvoorzichtigheid in het verkeer, en het voeren van een oorlog. Bij een oorlog zijn de wapens die gebruikt worden specifiek bedoeld om schade aan te richten, of om daarmee te dreigen; verder hebben de wapens geen functie. Daarom was de schade ook zeer eenvoudig te vermijden, namelijk door de wapens neer te leggen. Daarentegen zijn auto's niet ontworpen om schade aan te richten, maar het zijn vervoersmiddelen. Bij het ontwerp van auto's is juist op allerlei manieren geprobeerd de veiligheid ervan te vergroten, dit in tegenstelling tot wapens. Dat neemt niet weg dat degene die een ongeluk veroorzaakt op de weg grote blaam treft, omdat mensen er recht op hebben niet te worden aangereden.

Maar zelfs het excuus dat het leger probeerde te voorkomen dat burgers werden gedood, houdt in veel gevallen geen stand. In sommige gevallen kan het inderdaad een vergissing zijn geweest, bijvoorbeeld dat een bom op een onbedoelde plaats terecht komt. Maar dat is natuurlijk niet het geval als men van tevoren al weet burgers te zullen raken, en dit op de koop toeneemt. In dat geval probeert men niet het aantal burgerslachtoffers te minimaliseren, maar is men actief bezig slachtoffers te maken! Een voorbeeld hiervan zou bijvoorbeeld zijn dat men een gebouw bombardeert waar een militair leider is, terwijl men weet dat er ook enkele burgers aanwezig zijn.

Als het doden van onschuldige mensen wordt goedgekeurd, dan is er geen principiŽle belemmering meer voor het doden van wie dan ook. Ook al leef je nog zo goed, ook al ben je nog zo vredelievend, als je op het verkeerde moment op de verkeerde plaats bent, dan kennen zij zich het recht toe je te vermoorden. Wie zulke dingen goedkeurt, ontkent daarom het basisrecht dat onschuldige vredelievende mensen hebben om niet gedood te worden.

Degenen die toch pleiten voor acceptatie van oorlog, doen dit vaak op basis van de beoogde voordelen, die men verwacht te bereiken door geweld. Zij menen dat het nut dat bereikt wordt door oorlog, groter is dan de schade die wordt geleden, in de specifieke situatie waarover de discussie gaat. Het grote bezwaar tegen deze redenering, is dat hierdoor de rechten van mensen zouden kunnen worden geschonden. Wij mogen niet de ene mens opofferen voor de andere mens. Wij mogen niet het welzijn van de ene mens opofferen voor het welzijn van andere mensen, zelfs al zouden de voordelen groter zijn dan de nadelen. De onschuldige burgers die benadeeld worden, hebben het recht niet te worden aangevallen, niet te worden beschoten, en geen bom op hun hoofd te krijgen. En wat voor soort voordeel kan er worden bereikt door zo tegen de fundamenten van een beschaafde samenleving te schoppen door daden te accepteren waarbij onschuldige mensen worden vermoord? Wat voor soort maatschappij kan door middel van onschuldig bloed worden opgebouwd?

De mishandeling van gevangenen

Gevangenen in een oorlog ondergaan vaak een gewelddadige behandeling. Soms hebben deze gevangenen eigenlijk niets met het conflict te maken. In plaats van gewelddadigheid, worden er soms ook andersoortige misdaden gepleegd. Een voorbeeld daarvan is wanneer gevangenen van al hun kleding worden beroofd. Dat is een schending van lichamelijke privacy van de betrokkenen, en een zedenmisdrijf. Volgens een nieuwsbericht werden in 2007 drie gevangenen door Nederlandse militairen in Afghanistan op deze manier vernederd en mishandeld.

De praktijk van afpersing en ronseling

Afgezien van alle immoraliteit van oorlog, is er een ander bezwaar tegen de huidige praktijk in verband met oorlog. In vele landen worden mensen door middel van bedreiging geprest mee te doen in de oorlog als soldaat, of, als ze eenmaal in het leger zitten, om daar niet mee te stoppen. Het Nederlandse regime bijvoorbeeld bedreigt degenen die willen stoppen met vechten, met ontvoering en opsluiting gedurende meerdere jaren.[3] Een ander bezwaar is dat oorlog wordt gefinancierd door middel van afpersing, namelijk uit belastinggeld dat onvrijwillig het volk is afgenomen. Deze beide praktijken, die van ronseling, en die van afpersing, horen wij af te wijzen als slecht. Zelfs als oorlog iets goeds was (en dat is het niet), dan zouden we nog geen geweld mogen toepassen om mensen hieraan te laten meebetalen of meedoen. Degenen die oorlog zo goed en nuttig vinden, waarom kunnen zij anderen niet overtuigen hieraan vrijwillig bij te dragen, zoals dat gebeurt als beschaafde mensen geld inzamelen voor een goed doel? Maar het is niet verbazingwekkend dat mensen die oorlog goedkeuren ook tegenover hun eigen volk deze agressieve houding aannemen.

De inherente schadelijkheid van geweld

Tenslotte is er deze principiŽle reden tegen oorlog, namelijk vanuit het pacifisme. Dit is gebaseerd op het principe om nooit het welzijn van een ander medemens te schaden. Het doden of verwonden van anderen, ook als dat soldaten zijn, brengt geen verbetering in het welzijn. Het is een simpel feit dat het doden of verwonden van iemand alleen maar schade toebrengt als het directe gevolg, namelijk aan diegene die gedood of verwond wordt. De indirect gevolgen zijn afhankelijk van keuzes van een ander, en daarom zijn we daar niet verantwoordelijk voor. Daarnaast is een sterke afkeer van geweld en de dood, een reden om daar zelf nooit gebruik van te willen maken, in welke omstandigheid dan ook. Laten we echter niet vergeten, dat ook zonder dit nobel idealistisch standpunt dat hierboven beschreven is, het mogelijk is om in te zien dat de overgrote meerderheid van het geweld in oorlogen en daarbuiten, verwerpelijk is en verkeerd.

Verwijzingen en voetnoten

  1. Een voorbeeld van bewuste misleiding om een oorlog in Irak uit te lokken: bekentenis van 'Curveball', en de reactie van Powell daarop.
  2. Burgerslachtoffers door het Nederlandse leger: een bombardement door een F16 in Afghanistan, en een algemene analyse.
  3. Artikel 100 van het "Wetboek van Militair Strafrecht"


Gerelateerd:

email Copyright status: Public Domain