doe goed .net

Dezelfde morele regels voor iedereen

Als iemand een morele regel overtreedt die hij aan anderen voorschrijft, dan is dat een reden om te twijfelen aan zijn oprechtheid. Normaal gesproken gaan mensen er van uit dat dezelfde regels horen te gelden voor iedereen. Mensen zijn van nature niet wezenlijk verschillend van elkaar, en daarom is het logisch dat dezelfde regels gelden voor alle mensen. Als we verschillende regels zouden toepassen, afhankelijk van of het onszelf betreft of anderen, dan zou dat oneerlijk zijn. Als we een regel zouden opstellen waar alleen bepaalde groepen aan moeten voldoen, maar anderen niet, dan hebben we ons wellicht schuldig gemaakt aan partijdigheid.

Dieperliggend principe

In de praktijk kan het acceptabel zijn dat er verschillende regels gelden voor mensen in verschillende situaties. Automobilisten in Nederland moeten rechts houden op de weg, maar in Engeland moeten zij links houden. Hoe is het mogelijk dat zulk een verschil van regels toch geldig is? De reden is dat beide regels, het rechtshouden en het linkshouden, gebaseerd zijn op hetzelfde principe van verkeersveiligheid. Als iedereen óf rechts óf links houdt, dan is mogelijk veilig langs elkaar heen te rijden in tegenovergestelde richting. De regel om veilig aan het verkeer deel te nemen kan onpartijdig op iedereen worden toegepast.

In het algemeen kunnen we stellen dat een verschil van regels voor verschillende mensen alleen dan geldig kan zijn, als het gebaseerd is op een diepere morele regel die wel op iedereen consequent wordt toegepast. Daarom is het nuttig om ons de vraag te stellen op welk breder principe verschillende regels gebaseerd zouden kunnen zijn. Als dat breder principe ongeldig blijkt te zijn, dan kunnen we concluderen dat de regels die erop gebaseerd zijn, ook ongeldig zijn. Om dit verder toe te lichten, zal in het vervolg van dit artikel deze methodiek worden toegepast op twee praktijkvoorbeelden.

Slavernij

Het is niet moeilijk om in te zien dat slavernij slecht is. Toch is het nuttig om te analyseren hoe dit blijkt vanuit het principe dat dezelfde morele regels moeten gelden voor iedereen.

Bij slavernij dwingt een meester zijn slaaf tegen zijn wil werk voor hem te doen. De meester past de regel toe dat zijn slaaf hem moet gehoorzamen. Hieruit blijkt dat de slavenhouder verschillende regels toepast op zijn slaven vergeleken met zichzelf. Hij eist dat zijn slaven hem gehoorzamen, maar hij is zelf niet bereid zijn slaven te gehoorzamen. Een verschil in regels kan alleen geldig zijn als het gebaseerd is op een diepere regel die wel consequent wordt toegepast. Iemand kan niet zomaar een blind beroep doen op zijn gezag, dat hij veronderstelt te bestaan.

Misschien zal iemand zeggen: Het dieperliggend principe is dat we altijd moeten doen wat ons wordt opgedragen door onze meerdere. Maar dat gaat er vanuit dat de meester meer is dan zijn slaven. Mensen zijn niet wezenlijk verschillend van elkaar. Er zijn verschillen tussen mensen, maar die zijn niet zo groot dat daaruit zou kunnen worden afgeleid dat slavernij acceptabel zou zijn. Hoewel theorieën van minderwaardigheid inderdaad gebruikt zijn als propaganda voor slavernij, is het in de praktijk vooral gebaseerd op macht. De meester is in staat door middel van geweld zijn wil door te drijven. Maar als iemand de macht heeft iets te doen, dan is dat nog niet automatisch goed. Het idee dat de machtigste automatisch in zijn recht zou staan, is een immoreel principe. Omdat het onderliggend principe fout is, zijn ook de afgeleide regels van verplichte gehoorzaamheid van een slaaf aan zijn meester ongeldig.

Door het principe toe te passen dat ten diepste dezelfde morele regel moet gelden voor iedereen, wordt de discussie verplaatst van het specifieke geval naar het dieperliggend principe. Dat kan erg nuttig zijn. Soms beseffen mensen niet op welke breder principe een regel eigenlijk alleen maar gebaseerd kan zijn. Als bijvoorbeeld duidelijk wordt dat een regel ten diepste gebaseerd is op macht, en niet op goede principes, dan blijkt dat de regel ongeldig is.

Democratie

Het is instructief om het principe “dezelfde regels voor iedereen” toe te passen op de staatsvorm democratie. Met de term democratie wordt meestal bedoeld dat de meerderheid van de mensen in een bepaald staatkundig land de bevoegdheid heeft om regels te stellen waar iedereen zich aan moet houden. Degenen die bij de meerderheid horen eisen dat mensen die bij de minderheid horen hen gehoorzamen wat betreft bepaalde aspecten van hun leven, terwijl zij zelf niet bereid zijn te doen wat de minderheid hen opdraagt. Zij passen daarom een verschil in regel toe op zichzelf in vergelijking met anderen. Op welk breder principe zouden zij dat kunnen baseren?

Misschien dat iemand zal zeggen: De onderliggende gedachte van democratie is dat de meerderheid gezamenlijk belangrijker, intelligenter, of evenwichtiger is dan de minderheid en daarom beter geschikt om te beslissen wat er moet gebeuren. Als dat werkelijk het principe is waarop democratie is gebaseerd, dan is er geen goede reden om het alleen op staatkundig landelijk niveau toe te passen. Stel dat een meerderheid van Nederlanders voorstander is van een wet, maar een meerderheid Europeanen tegenstander is van diezelfde wet. Volgens het principe van meerderheidsregering volgt dan dat de wet ingevoerd moet worden op Nederlands grondgebied, maar afgeschaft op Europees grondgebied. Maar dit leidt tot een tegenstrijdigheid, omdat dan op Nederlands grondgebied de wet zowel moet worden ingevoerd als afgeschaft. Het is onmogelijk om op een consequente manier het principe van meerderheidsregering toe te passen op afzonderlijke regio’s. De enige manier om het consequent toe te passen is op wereldniveau. Zouden Nederlandse democraten graag zien dat alle Chinezen evenredig mogen meestemmen over de wetten die in Nederland zullen gelden? Ik vermoed van niet, want ik heb nog nooit van een dergelijk voorstel gehoord binnen de Nederlandse politiek. Als een regel of principe niet consequent wordt toegepast, dan wordt niet dezelfde regel op iedereen toegepast, en dat is een aanwijzing dat er sprake is van partijdigheid.

Misschien zal iemand hier tegenin brengen dat democratie het beste werkt binnen een regio die niet al te groot is, of waarbinnen grotendeels dezelfde cultuur is. Maar ook dat kan het onderliggend principe niet zijn van democratie zoals die momenteel wordt gepraktiseerd. Kijk maar eens naar de grillige vorm van staatkundige landen. Sommige landen zijn zeer groot, anderen zijn relatief klein, en sommige landsgrenzen lopen dwars door het leefgebied van volken. Waarom wordt iemand in Maastricht onderworpen aan de regering in Den Haag, maar mensen in Antwerpen niet, terwijl Antwerpen dichter bij Den Haag ligt dan Maastricht? Een belangrijke reden daarvoor is dat de legercommandant Dibbets tijdens de Belgische opstand van 1830 de stad Maastricht onder Nederlands bestuur wist te houden. De grenzen van staten zijn veelal ontstaan door oorlogen, of vastgelegd door verdragen die gesloten zijn tussen de strijdende machten. Hieruit blijkt dat de reden dat iemand onderworpen wordt aan een bepaalde democratie, en niet aan een andere, sterk te maken heeft met macht, in plaats van met goede principes. Misschien zal iemand tenslotte nog tegenwerpen dat de reden voor het handhaven van de huidige landsgrenzen van democratische landen niet gebaseerd is op macht, maar op het pragmatisme van het handhaven van de huidige toestand. Het gebruik van pragmatisme als een principe, om op basis daarvan over anderen te heersen, is echter een moeilijk te verdedigen standpunt.

Slotwoord

Bovenstaande argumentatie laat zien hoe het principe van “dezelfde regels voor iedereen” kan worden toegepast op regels waar we in de praktijk mee te maken hebben. Het laat zien dat het dieperliggend principe van een regel niet altijd is wat het op het eerste gezicht lijkt te zijn. De geldigheid van een regel staat of valt met de geldigheid van het onderliggend principe. Het is daarom van belang het onderliggend principe te ontdekken en dat aan een morele analyse te onderwerpen.

Gerelateerd

email Copyright status: Public Domain